Lucerna należy do najcenniejszych roślin pastewnych, ale jej wysoka wartość pokarmowa nie gwarantuje jeszcze dobrej kiszonki. W porównaniu z trawami wymaga znacznie większej kontroli terminu zbioru, podsuszania, prasowania i owijania. Błąd na którymkolwiek z tych etapów może oznaczać utratę części białka i pogorszenie strawności paszy.
Dlaczego lucerna jest trudniejsza do zakiszenia niż trawa?
Największą zaletą lucerny jest wysoka zawartość białka oraz duża wartość żywieniowa, dzięki której stanowi ważny składnik dawek pokarmowych dla bydła. Jednocześnie ma ona właściwości utrudniające szybką i stabilną fermentację. Zawiera mniej łatwo fermentujących cukrów niż wiele traw, a jednocześnie charakteryzuje się wysoką zdolnością buforową. Oznacza to, że obniżenie pH materiału po zakiszeniu może przebiegać wolniej.
Dodatkowym wyzwaniem jest duża różnica między delikatnymi liśćmi a grubymi, sztywnymi łodygami. Liście są najbardziej wartościową częścią rośliny, ale łatwo się osypują podczas zbyt intensywnego podsuszania i przetrząsania. Z kolei łodygi trudniej ubić i mogą zwiększać ryzyko uszkodzenia folii.
Kiedy najlepiej kosić lucernę?
Termin koszenia jest kompromisem między wielkością plonu a jego jakością. Młodsza lucerna zawiera więcej białka i ma wyższą strawność, natomiast wraz z dojrzewaniem zwiększa się udział włókna i postępuje drewnienie łodyg.
W praktyce zbiór warto planować na okres pąkowania lub początek kwitnienia. Zbyt późne koszenie może zwiększyć masę zielonki, ale odbywa się to kosztem wartości pokarmowej. Z kolei bardzo wczesne i częste zbiory mogą osłabiać rośliny oraz utrudniać regenerację plantacji.
Istotna jest również pora dnia i pogoda. Zielonkę najlepiej zbierać w warunkach pozwalających na stosunkowo szybkie, ale kontrolowane podsuszenie bez wielokrotnego intensywnego przetrząsania.
Podsuszanie wymaga dużej precyzji
Lucerna nie powinna trafiać do beli ani zbyt mokra, ani nadmiernie przesuszona. Przy wysokiej wilgotności rośnie ryzyko wycieku soków kiszonkowych. Razem z nimi tracone są rozpuszczalne składniki pokarmowe, a niekorzystny przebieg fermentacji może dodatkowo pogorszyć stabilność paszy.
Zbyt suche rośliny również sprawiają problemy. Sztywne łodygi trudniej sprasować, a w beli pozostaje więcej przestrzeni wypełnionej powietrzem. To utrudnia szybkie stworzenie warunków beztlenowych. Nadmierne przesuszenie zwiększa także osypywanie liści, czyli części lucerny szczególnie bogatej w białko.
Dobrze przygotowana sianokiszonka z lucerny wymaga więc takiego podsuszenia, które pozwoli ograniczyć ilość wolnej wody, ale jednocześnie zachować elastyczność materiału i możliwość mocnego zagęszczenia.
Jak łodygi lucerny wpływają na belowanie?
Budowa lucerny wymusza staranniejsze ustawienie prasy niż w przypadku miękkiej i bardziej jednorodnej trawy. Grube, twarde łodygi mogą sprężynować, przez co materiał po sprasowaniu ma tendencję do rozluźniania się.
Należy dążyć do uzyskania zwartej, równej beli bez zbyt luźnych boków i wystających fragmentów roślin. Parametry prasy powinny być dostosowane do wilgotności i struktury zbieranego materiału. Zbyt mały stopień zgniotu oznacza więcej powietrza wewnątrz beli, natomiast nierównomierne napełnianie komory może prowadzić do powstawania zdeformowanych bel trudniejszych do szczelnego owinięcia.
Dlaczego owijanie lucerny jest szczególnie ważne?
W przypadku lucerny folia jest bardziej narażona na przebicia niż przy belowaniu delikatniejszych traw. Twarde końcówki łodyg mogą naciskać na poszczególne warstwy od wewnątrz, dlatego znaczenie mają zarówno jakość folii, jak i prawidłowa technika owijania.
Bela powinna być owinięta równomiernie, odpowiednią liczbą warstw, z zachowaniem właściwego naciągu i zakładki. Nie należy również zwlekać z owijaniem po sprasowaniu, ponieważ dostęp tlenu już na początku procesu pogarsza warunki fermentacji.
Po owinięciu trzeba kontrolować powierzchnię folii i szybko zabezpieczać wszelkie uszkodzenia. W przypadku lucerny nawet niewielkie przebicie może mieć szczególne znaczenie, ponieważ jej fermentacja już z natury jest trudniejsza niż fermentacja dobrze podsuszonej trawy.
Jak rozpoznać dobrze zakiszoną lucernę?
Po otwarciu beli warto zwrócić uwagę na kilka cech. Prawidłowo przygotowana kiszonka powinna mieć zapach charakterystyczny dla fermentacji mlekowej – wyraźny, kwaśny, ale nie gnilny ani stęchły. Materiał powinien zachować stosunkowo naturalny, oliwkowo-zielony lub zielonkawy kolor.
Niepokojące są intensywne brunatne albo czarne przebarwienia, pleśń, śluzowata konsystencja i zapach zgnilizny. Mogą one wskazywać na nieprawidłowy przebieg fermentacji, zbyt dużą wilgotność albo dostęp powietrza.
Dobra sianokiszonka nie powinna być również nadmiernie rozgrzana po otwarciu. Szybkie nagrzewanie może świadczyć o intensywnej aktywności drożdży i innych mikroorganizmów tlenowych.
Jakie błędy najczęściej niszczą potencjał lucerny?
Do najczęstszych problemów należą zbyt późne koszenie, nadmierne przesuszenie, intensywne przetrząsanie prowadzące do utraty liści, niewystarczające zagęszczenie oraz zbyt wolne owijanie. Równie groźne są uszkodzenia folii powstałe podczas transportu i magazynowania.
W efekcie nawet materiał o bardzo wysokiej zawartości białka na polu może po kilku miesiącach mieć znacznie niższą wartość żywieniową. Dlatego przygotowanie lucerny trzeba traktować jako jeden ciąg technologiczny – od koszenia aż po otwarcie beli. Tylko wtedy jej potencjał pokarmowy ma szansę rzeczywiście trafić do koryta, a nie zostać stracony podczas zbioru i konserwacji.